Giai đoạn khó nhất: người làm nghiên cứu trong mười năm đầu

Mười năm đầu sau khi hoàn thành đào tạo là giai đoạn quyết định — phần lớn việc ai ở lại với nghề nghiên cứu được định đoạt trong khoảng thời gian này.

Nó cũng là giai đoạn bấp bênh nhất, và các áp lực của nó có tính hệ thống chứ không phải chuyện của từng người.

Các áp lực đặc thù

Chuỗi hợp đồng ngắn hạn. Ở nhiều hệ thống, giai đoạn sau tiến sĩ gồm nhiều hợp đồng một tới ba năm liên tiếp. Hệ quả:

• Không lập kế hoạch dài hạn được, cả về công việc lẫn về đời sống.
• Khó chọn đề tài dài hơi vì cần kết quả trước khi hợp đồng hết.
• Bất định về nơi ở, ảnh hưởng tới bạn đời và con cái.

Yêu cầu di chuyển. Nhiều con đường sự nghiệp đòi hỏi chuyển nơi ở nhiều lần. Điều này khó hơn nhiều với người có ràng buộc gia đình.

Áp lực công bố ở giai đoạn chưa có nguồn lực. Người mới cần công bố để cạnh tranh nhưng thường chưa có kinh phí, chưa có nhóm, và phải dạy nhiều.

Phụ thuộc vào một người. Ở giai đoạn sau tiến sĩ, người chủ trì nhóm ảnh hưởng lớn tới quyền tác giả, tới thư giới thiệu, và tới cơ hội tiếp theo.

Thu nhập thấp so với thời gian đào tạo và so với bạn bè cùng lứa.

Trùng với giai đoạn xây dựng gia đình — và điều này tác động không đều.

Sức khoẻ tinh thần. Nhóm này đã được ghi nhận trong nhiều khảo sát là có tỉ lệ lo âu và trầm cảm cao hơn dân số chung — và các yếu tố trên giải thích phần lớn.

Vì sao đây là vấn đề của hệ thống

• Mất người giỏi — người rời đi trong giai đoạn này thường không quay lại, và họ mang theo năng lực đã được đào tạo bằng nguồn lực xã hội.
• Chọn lọc không theo năng lực — hệ thống ưu ái người có điều kiện chịu được giai đoạn bất định, không nhất thiết là người giỏi nhất.
• Giảm đa dạng — người có ràng buộc gia đình hoặc ít nguồn lực dự phòng bị loại nhiều hơn.
• Khuyến khích nghiên cứu ngắn hạn — đề tài dài hơi và rủi ro cao ít được chọn.

Những gì hệ thống có thể làm

Về tính ổn định:

• Giảm số hợp đồng ngắn hạn liên tiếp hoặc có lộ trình rõ ràng tới vị trí ổn định.
• Có điểm quyết định rõ thay vì kéo dài bất định vô hạn — biết mình có cơ hội hay không, sớm, tốt hơn là chờ mãi.
• Hợp đồng dài hơn cho các vị trí sau tiến sĩ.

Về đánh giá:

• Không dùng chỉ số tích luỹ để đánh giá người mới — họ chưa có thời gian tích luỹ.
• Đánh giá theo chất lượng một vài công trình tiêu biểu thay vì tổng số.
• Tính tới gián đoạn thành quy định rõ ràng.
• Ghi nhận công việc giảng dạy và phục vụ mà người mới thường gánh nhiều.

Về nguồn lực:

• Có đề tài dành riêng cho người mới — họ không cạnh tranh được với người đã có thành tích.
• Kinh phí khởi động khi nhận vị trí đầu tiên.
• Giảm tải giảng dạy trong vài năm đầu.

Về môi trường:

• Chương trình cố vấn có cấu trúc — không để việc tìm người cố vấn hoàn toàn tự phát.
• Nguyên tắc rõ về quyền tác giả trong nhóm.
• Kênh nêu vấn đề mà không sợ ảnh hưởng.
• Hỗ trợ về chăm sóc trẻ và chế độ nghỉ áp dụng cho cả hai giới.

Cách cá nhân tự xoay xở

Trong khi chờ hệ thống thay đổi:

Về chiến lược nghiên cứu:

• Kết hợp đề tài ngắn và dài — có kết quả để công bố trong khi vẫn theo đuổi hướng lớn hơn.
• Xây một mạch nhận diện được thay vì nhiều mảng rời rạc.
• Cố có ít nhất một công trình bạn dẫn dắt từ đầu tới cuối.

Về quan hệ:

• Xây mạng lưới ngoài nhóm của mình — giảm phụ thuộc vào một người.
• Tìm nhiều người cố vấn cho các khía cạnh khác nhau.
• Kết nối với người cùng giai đoạn — họ hiểu hoàn cảnh của bạn và sẽ là đồng nghiệp lâu dài.
• Hỏi rõ về quyền tác giả khi tham gia dự án.

Về bản thân:

• Giữ ranh giới — công việc nghiên cứu không có điểm dừng tự nhiên nên bạn phải tạo ra nó.
• Có phương án dự phòng — điều này không mâu thuẫn với việc theo đuổi học thuật, và nó giảm áp lực đáng kể.
• Xây kỹ năng chuyển được song song.
• Chú ý sức khoẻ tinh thần và biết nơi tìm hỗ trợ — nhiều cơ sở có dịch vụ tư vấn miễn phí mà ít người dùng.
• Giữ quan hệ ngoài học thuật — bạn cần người không hỏi về tiến độ.

Với người chủ trì nhóm

• Nhận thức về sự phụ thuộc — người ở giai đoạn này khó nói không và khó nêu vấn đề.
• Nói rõ về triển vọng — đừng để người ta hy vọng vào một vị trí không có.
• Cho họ dẫn dắt công trình và ghi nhận đúng vai trò.
• Giới thiệu họ với người trong ngành — đây là điều bạn làm được mà họ không tự làm được.
• Ủng hộ cả hướng ngoài học thuật — đa số sẽ đi hướng đó và coi đó là thất bại gây hại thật.
• Viết thư giới thiệu tử tế và đúng hạn.

Cách nhìn cân bằng

• Giai đoạn này cũng là giai đoạn tự do nhất về mặt nghiên cứu ở nhiều nơi — ít trách nhiệm quản lý, nhiều thời gian làm việc chuyên môn.
• Nhiều người nhìn lại thấy đây là giai đoạn họ học được nhiều nhất.
• Tình hình khác nhau nhiều giữa các ngành, các nước và các cơ sở.
• Một số hệ thống đã cải thiện — hợp đồng dài hơn, lộ trình rõ hơn, đề tài dành cho người mới.

Một điều đáng nhớ

Khi một hệ thống mất người trong giai đoạn này, nó thường giải thích bằng việc người ta không đủ kiên trì.

Nhưng nếu nhiều người có năng lực cùng rời đi ở cùng một điểm, thì đó là thông tin về điểm đó — không phải về những người đã rời.

Câu hỏi thường gặp